. English
„Podwójnie zapomniani” w Zespole Szkół nr 1 w Kutnie
30 września 2026 roku uczniowie IV klasy III Liceum Ogólnokształcącego w Zespole Szkół nr 1 im. Stanisława Staszica w Kutnie wraz z wychowawczynią Izabelą Pawłowską zwiedzali wystawę edukacyjną pt. "Podwójnie zapomniani. Żydowscy oficerowie Wojska Polskiego wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej".
2 października 2026 roku wystawę oglądali uczniowie Technikum oraz uczniowie I klasy Liceum Ogólnokształcącego w Zespole Szkół nr 1 im. Stanisława Staszica w Kutnie wraz z nauczycielką historii Anetą Urbańską-Matczak.
O wystawie i o „Zbrodni Katyńskiej” opowiadała Bożena Gajewska – edukatorka z Fundacji
Jakub Landesberg – podporucznik rezerwy Wojska Polskiego
Na jednej z plansz wystawowych możecie zapoznać się z biografią, zamordowanego w Katyniu, Jakuba Landesberga - podporucznika rezerwy Wojska Polskiego, lekarza internisty związanego z Kutnem.
Jakub Landesberg urodził się 9 czerwca 1899 roku w Tarnopolu. Był synem Maurycego (Mosesa Josela) Landesberga i Fryderyki (Freude) z domu Bretsztejn. Medycynę studiował na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie uzyskał dyplom lekarski. W Wojsku Polskim od listopada 1918 roku; od 1926 roku w stopniu podporucznika rezerwy. Służył w 10. Batalionie Sanitarnym; po ćwiczeniach rezerwy w latach 1930 i 1932 przypisano go ewidencyjnie do 37. Pułku Piechoty w Kutnie.
Kutno stało się centrum jego życia. Mieszkał przy ulicy Narutowicza 3, następnie przy ulicy Kilińskiego 115, a w końcu wybudował własny dom przy ulicy Długosza. Ożenił się z Marią (Małką) z domu Goldman. Pracował jako lekarz w ubezpieczalni i prowadził prywatną praktykę. Był cenionym internistą, głęboko związanym z Kutnem i jego społecznością.
1 września 1939 roku, po napaści Niemiec na Polskę, został powołany do wojska i prawdopodobnie skierowany do Grodna. Następnie dostał się do niewoli sowieckiej i był przetrzymywany w obozie w Kozielsku. Figuruje na liście wywozowej L.W. 035/2 z kwietnia 1940 roku, poz. AM 3739. Zamordowany w Katyniu w kwietniu 1940 roku.
W 1943 roku w Nowym Kurierze Warszawskim w rubryce „Ofiary Katynia" ukazała się informacja potwierdzająca jego śmierć. Listy ekshumacyjne i dokumenty Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża z lat 1943-1944 zawierają następujący zapis:
„03739. Landesberg Jakub - wojskowy - dr medycyny, dyplom lekarski Uniwersytetu Jana Kazimierza, książka oficerska, karta pocztowa z nadawcą: Maria Landesberg, Kutno, Narutowicza 3, receptariusz."
Przy zwłokach znaleziono receptariusz oraz list od żony Małki. Są to jedne z najwymowniejszych śladów po człowieku, który służył swojemu krajowi i nigdy nie powrócił do miasta, które uczynił swoim domem.
W 2007 roku pośmiertnie awansowany do stopnia porucznika przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
A teraz kilka słów o wystawie…
Wystawa została wykonana przez Fundację "Przyjaciele i Rodziny Żydowskie Miasta Kutna", w ramach zadania publicznego pt. "Zachor znaczy pamiętaj!" realizowanego dzięki wsparciu finansowemu Prezydenta Miasta Kutno.
Autorem wystawy jest Luc Albinski, projekt graficzny wystawy wykonała Jacqui Meyer. Wystawę konsultował Andrzej Olewnik.
Wystawa liczy 9 plansz, od maja do czerwca była pokazywana w kutnowskich placówkach oświatowych, latem w Kutnowskim Domu Kultury, a od września znów jest prezentowana w kutnowskich szkołach podstawowych i średnich (w każdej z nich po pięć dni – od poniedziałku do piątku).
Partnerzy i Patronat Honorowy
Partnerem wystawy jest Fundacja Rodzin Katyńskich Pochodzenia Żydowskiego https://zydzikatynscy.pl/
Patronat Honorowy nad wystawą objęło Muzeum Katyńskie i Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Jesteśmy ogromnie dumni z Patronów Honorowych naszej wystawy.
Zadanie publiczne "Zachor znaczy pamiętaj!", w ramach którego wykonano wystawę, objęte jest Patronatem Honorowym Prezydenta Miasta Kutno Mariusza Sikory, Kutnowskiej Rady Pamięci Narodowej oraz Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce. Partnerem w zadaniu jest Kutnowski Dom Kultury.
„Podwójnie zapomniani” w Zespole Szkół nr 4 w Kutnie-Azorach
Od poniedziałku do piątku w ubiegłym tygodniu wystawa edukacyjna pt. "Podwójnie zapomniani. Żydowscy oficerowie Wojska Polskiego wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej" gościła w Zespole Szkół nr 4 im. Zygmunta Balickiego w Kutnie-Azorach.
I tu należy wspomnieć, iż ta Szkoła ma niezwykłego Patrona! Zygmunt Balicki nie miał osobistych związków z Kutnem i regionem, ale jego imieniem nazwano placówkę oświatową z prawie 80-letnią historią, która wykształciła setki kolejarzy i przedstawicieli innych zawodów.
Otóż…, Zygmunt Balicki, jego żona Jadwiga i córka Helena 14 stycznia 1985 roku otrzymali tytuł Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. Nie jest to fakt powszechnie znany, a warto jest o tym wiedzieć, bo to wielki honor dla Szkoły i całej szkolnej społeczności mieć tak zacnego Patrona! Dla nas, mieszkańców także!
Poniżej przytaczam fragment informacji o Rodzinie Balickich ze strony https://sprawiedliwi.org.pl/pl/historie-pomocy/wiecej-o-rodzinie-balickich
Rodzina Balickich
W trakcie okupacji dom Balickich służył jako schronienie dla Żydów. Ukrywały się w nim osoby przebywające w Warszawie po tzw. aryjskiej stronie, funkcjonujące pod przybranymi nazwiskami, m.in. Jadwiga Grosglikowa z d. Kon (ok. 75 lat), Matylda Wertensteinowa z d. Majer vel. Wrześniakowa (ok. 55 lat), Karola Zweibaum vel. Zakrzewska, Hanna Szapiro vel. Sawicka, Sala Silberholc vel. Wiktoria Fijałkowska. Jednorazowo przebywał tam także Aleksander Dyszko z żoną i synem.
Baliccy pozostawali również w kontakcie z członkami i łącznikami Żydowskiej Organizacji Bojowej. Nie tylko Helena zaangażowała się aktywnie w prace organizacji podziemnych. Jej rodzice także byli członkami konspiracji. Za tą działalność Zygmunt Balicki trafił do KL Auschwitz-Birkenau. Matka Heleny, Jadwiga, niosła pomoc jako lekarka, pracowała w szpitalach, również w trakcie powstania warszawskiego.
Przy okazji ceremonii nadania jej oraz jej rodzicom tytułu Sprawiedliwych wśród Narodów Świata Helena Balicka-Kozłowska stwierdziła:
„Przed paru dniami zapytano mnie dlaczego moja rodzina pomagała Żydom w czasie okupacji. Trudno na to pytanie odpowiedzieć, bo to było dla nas oczywiste, myślę dziś, że mogliśmy pomagać więcej”.
Helena Balicka-Kozłowska w 1958 roku opublikowała książkę zatytułowaną „Mur miał dwie strony” o wydarzeniach z okresu II wojny światowej i pomocy udzielanej Żydom.
Wystawa w szkole
Dzięki gościnności dyrektor Szkoły Mieczysławy Włodarczyk prezentowaliśmy wystawę i rozmawialiśmy z uczniami o „Zbrodni Katyńskiej”. I znów pamiątkowy „Guzik Katyński” trafił w ręce ucznia, który wykazał się dużą wiedzą i odwagą w dyskusji.
A teraz kilka słów o wystawie…
Wystawa została wykonana przez Fundację "Przyjaciele i Rodziny Żydowskie Miasta Kutna", w ramach zadania publicznego pt. "Zachor znaczy pamiętaj!" realizowanego dzięki wsparciu finansowemu Prezydenta Miasta Kutno.
Autorem wystawy jest Luc Albinski, projekt graficzny wystawy wykonała Jacqui Meyer. Wystawę konsultował Andrzej Olewnik.
Wystawa liczy 9 plansz, od maja do czerwca była pokazywana w kutnowskich placówkach oświatowych, latem w Kutnowskim Domu Kultury, a od września znów jest prezentowana w kutnowskich szkołach podstawowych i średnich (w każdej z nich po pięć dni – od poniedziałku do piątku).
Partnerzy i Patronat Honorowy
Partnerem wystawy jest Fundacja Rodzin Katyńskich Pochodzenia Żydowskiego https://zydzikatynscy.pl/
Patronat Honorowy nad wystawą objęło Muzeum Katyńskie i Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Jesteśmy ogromnie dumni z Patronów Honorowych naszej wystawy.
Zadanie publiczne "Zachor znaczy pamiętaj!", w ramach którego wykonano wystawę, objęte jest Patronatem Honorowym Prezydenta Miasta Kutno Mariusza Sikory, Kutnowskiej Rady Pamięci Narodowej oraz Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce. Partnerem w zadaniu jest Kutnowski Dom Kultury.
„Podwójnie zapomniani” w Szkole Podstawowej w Kutnie
W ubiegłym tygodniu wystawa edukacyjna pt. "Podwójnie zapomniani. Żydowscy oficerowie Wojska Polskiego wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej" prezentowana była w Szkole Podstawowej nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Kutnie.
O „Zbrodni Katyńskiej” rozmawialiśmy w gronie uczniów pod opieką nauczyciela historii Roberta Małachowskiego. Wyróżniający się wiedzą uczeń otrzymał pamiątkowy „Guzik Katyński”.
O „Guziku Katyńskim” napisano na stronie Instytutu Pamięci Narodowej:
Guzik Katyński
Guzik Katyński powstał w ramach kampanii społeczno-edukacyjnej „Pamiętam. Katyń 1940” zainicjowanej w kwietniu 2007 roku przez Narodowe Centrum Kultury. Był to okres poprzedzający premierę filmu Andrzeja Wajdy pt. „Katyń”, a także awansowanie przez Prezydenta RP oficerów zamordowanych w Zbrodni Katyńskiej. Instytut Pamięci Narodowej był od początku partnerem tej akcji.
Biuro Edukacji Narodowej IPN przygotowało nową edycję Guzika w związku z przypadającą w 2020 roku 80. rocznicą sowieckiego ludobójstwa. Guzik jest przypinką, która formą i kształtem symbolizuje guziki z polskich płaszczy wojskowych, wydobywanych z miejsc pochówku – w Katyniu pod Smoleńskiem, Miednoje pod Twerem, Bykowni koło Kijowa oraz Piatichatkach na przedmieściu Charkowa.
Blisko 22 tysiące Polaków - wojskowych, policjantów i cywili – zostało zamordowanych w kwietniu i maju 1940 roku przez sowieckie NKWD. Ciała grzebano bezimiennie, w masowych grobach w lasach tak, aby nie zostały nigdy odnalezione. Guziki, wyposażone w godło II Rzeczypospolitej wydatnie pomogły w identyfikacji ofiar. Zatem atrybut wojskowego płaszcza i munduru – niemy świadek zbrodni, na swój sposób przemówił, stając się materialnym znakiem pamięci.
Warto w tym miejscu zacytować fragment wiersza Zbigniewa Herberta pt. „Guziki”, dedykowanego przez poetę jego krewnemu, kapitanowi Edwardowi Herbertowi, oficerowi Krakowskiej Brygady Kawalerii, zamordowanemu w Katyniu:
„Tylko guziki nieugięte
przetrwały śmierć świadkowie zbrodni
z głębin wychodzą na powierzchnię
jedyny pomnik na ich grobie, (…)”
A teraz kilka słów o wystawie…
Wystawa została wykonana przez Fundację "Przyjaciele i Rodziny Żydowskie Miasta Kutna", w ramach zadania publicznego pt. "Zachor znaczy pamiętaj!" realizowanego dzięki wsparciu finansowemu Prezydenta Miasta Kutno.
Autorem wystawy jest Luc Albinski, projekt graficzny wystawy wykonała Jacqui Meyer. Wystawę konsultował Andrzej Olewnik.
Wystawa liczy 9 plansz, od maja do czerwca była pokazywana w kutnowskich placówkach oświatowych, latem w Kutnowskim Domu Kultury, a od września znów jest prezentowana w kutnowskich szkołach podstawowych i średnich (w każdej z nich po pięć dni – od poniedziałku do piątku).
Partnerzy i Patronat Honorowy
Partnerem wystawy jest Fundacja Rodz
in Katyńskich Pochodzenia Żydowskiego https://zydzikatynscy.pl/
Patronat Honorowy nad wystawą objęło Muzeum Katyńskie i Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Jesteśmy ogromnie dumni z Patronów Honorowych naszej wystawy.
Zadanie publiczne "Zachor znaczy pamiętaj!", w ramach którego wykonano wystawę, objęte jest Patronatem Honorowym Prezydenta Miasta Kutno Mariusza Sikory, Kutnowskiej Rady Pamięci Narodowej oraz Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce.
Partnerem w zadaniu jest Kutnowski Dom Kultury.
"Podwójnie zapomniani. Żydowscy oficerowie Wojska Polskiego wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej"
Wystawa edukacyjna pt. "Podwójnie zapomniani. Żydowscy oficerowie Wojska Polskiego wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej", na początku września wystawa zawitała do Szkoły Podstawowej nr 2 im. marsz. Józefa Piłsudskiego w Kutnie.
O wystawie
Wystawa została wykonana przez Fundację "Przyjaciele i Rodziny Żydowskie Miasta Kutna", w ramach zadania publicznego pt. "Zachor znaczy pamiętaj!" realizowanego dzięki wsparciu finansowemu Prezydenta Miasta Kutno.
Autorem wystawy jest Luc Albinski, projekt graficzny wystawy wykonała Jacqui Meyer. Wystawę konsultował Andrzej Olewnik.
Wystawa liczy 9 plansz, od maja do czerwca była pokazywana w kutnowskich placówkach oświatowych, latem w Kutnowskim Domu Kultury, a od września znów jest prezentowana w kutnowskich szkołach podstawowych i średnich (w każdej z nich po pięć dni – od poniedziałku do piątku).
Partnerzy i Patronat Honorowy
Partnerem wystawy jest Fundacja Rodzin Katyńskich Pochodzenia Żydowskiego https://zydzikatynscy.pl/, którą założył Luc Albinski.
Patronat Honorowy nad wystawą objęło Muzeum Katyńskie, a w ostatnich dniach patronat honorowy przyznało nam Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Jesteśmy ogromnie dumni z Patronów Honorowych naszej wystawy.
Kilka słów o wystawie…
Wiosną 1940 roku funkcjonariusze sowieckiego NKWD zamordowali blisko 22 tysiące obywateli II Rzeczypospolitej. Wśród ofiar byli oficerowie Wojska Polskiego, policjanci, urzędnicy i przedstawiciele inteligencji. Była to zaplanowana zbrodnia wymierzona w elity polskiego państwa.
Wśród zamordowanych znaleźli się także Polacy pochodzenia żydowskiego. Historycy szacują, że wśród ofiar było ponad 500 żydowskich oficerów Wojska Polskiego. Większość z nich to oficerowie rezerwy – w cywilu lekarze, farmaceuci, inżynierowie i prawnicy.
System mobilizacyjny II Rzeczypospolitej w dużej mierze opierał się właśnie na takich ludziach: wykształconych specjalistach, którzy w czasie pokoju pracowali w swoich zawodach, a w chwili zagrożenia stawali do służby wojskowej. Dlatego na listach katyńskich tak wiele jest nazwisk przedstawicieli wolnych zawodów.
Po agresji Związku Sowieckiego na Polskę 17 września 1939 roku tysiące polskich oficerów trafiło do niewoli. Osadzono ich głównie w obozach NKWD w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie. Wiosną 1940 roku wszyscy zostali zamordowani.
Los żydowskich oficerów Wojska Polskiego jest częścią wspólnej historii Polaków i Żydów – i świadectwem celowego zniszczenia elit II Rzeczypospolitej.
Warto zatrzymać się przy planszy poświęconej Jakubowi Landesbergowi, kutnowskiemu lekarzowi, który został zamordowany w Katyniu.
Patronat Honorowy i partnerzy zadania
Zadanie publiczne "Zachor znaczy pamiętaj!" objęte jest Patronatem Honorowym Prezydenta Miasta Kutno Mariusza Sikory, Kutnowskiej Rady Pamięci Narodowej oraz Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce. Partnerem w zadaniu jest Kutnowski Dom Kultury.
Wernisaż wystawy
Wernisaż wystawy edukacyjnej pt. "Podwójnie zapomniani. Żydowscy oficerowie Wojska Polskiego wśród ofiar Zbrodni Katyńskiej" odbył się 21 maja 2026 roku na holu Szkoły Podstawowej nr 9 im. Władysława Jagiełły w Kutnie.
Otwarcia wystawy dokonali prezes Fundacji "Przyjaciele i Rodziny Żydowskie Miasta Kutna" Luc Albinski, Zastępca Prezydenta Miasta Kutna Zbigniew Wdowiak, przewodnicząca Rady Fundacji Wanda Albinska i regionalista, zajmujący się tematyką „Zbrodni Katyńskiej” Andrzej Olewnik.
Serdeczne podziękowania składamy dyrektorowi Szkoły Podstawowej nr 9 – Iwonie Pietrzak za zaproszenie nas z wernisażem wystawy do Szkoły.
Wystawa gościła już w II Liceum Ogólnokształcącym im. Jana Kasprowicza w Kutnie oraz w Zespole Szkół Zawodowych nr 2 im. dr A. Troczewskiego w Kutnie.
Luc Albinski
Prezes zarządu Fundacji „Przyjaciele i Rodziny Żydowskie Miasta Kutna"
Na czym polegało kłamstwo katyńskie?
Przez niemal pół wieku Związek Radziecki konsekwentnie zaprzeczał odpowiedzialności za zbrodnię katyńską, obarczając winą hitlerowskie Niemcy. To kłamstwo stało się symbolem brutalnej propagandy i manipulacji historycznej, której celem było ukrycie jednej z największych zbrodni stalinowskiego reżimu. Co dziś wiemy na ten temat?
Czym była Zbrodnia Katyńska?
Zbrodnia Katyńska, mord popełniony wiosną 1940 roku przez sowieckie NKWD na blisko 22 tysiącach polskich jeńców wojennych, stała się przedmiotem jednego z najbardziej cynicznych i długotrwałych fałszerstw historycznych XX wieku.
Geneza kłamstwa: od komisji Burdenki do Norymbergi
Początki fałszerstwa sięgają momentu odkrycia masowych grobów przez Niemców w 1943 roku. W odpowiedzi Sowieci natychmiast uruchomili machinę propagandową, której centralnym elementem stała się specjalna komisja pod przewodnictwem Nikołaja Burdenki. Jej zadaniem było udowodnienie z góry założonej tezy: mordu na polskich oficerach mieli dokonać Niemcy jesienią 1941 roku.
Tę fałszywą wersję wydarzeń natychmiast podchwycili i zaczęli propagować polscy komuniści, dla których lojalność wobec Stalina była nadrzędna. Kluczową rolę odegrała Wanda Wasilewska, przewodnicząca Związku Patriotów Polskich, która wraz z generałem Zygmuntem Berlingiem podpisała odezwę oskarżającą Niemców.
Fałszywą narrację miała utrwalić uroczystość z 30 stycznia 1944 roku, podczas której pododdziały polskiego wojska uformowanego w ZSRS oddały hołd nad mogiłami katyńskimi pamięci Polaków „pomordowanych przez Niemców”.
Apogeum tej strategii miała być próba usankcjonowania kłamstwa na arenie międzynarodowej podczas procesu norymberskiego w 1946 roku. Sowiecki prokurator Roman Rudenko wniósł akt oskarżenia przeciwko Niemcom, opierając się głównie na sprawozdaniu komisji Burdenki. Sowieci liczyli na szybkie skazanie, jednak Trybunał postanowił przesłuchać świadków, co zniweczyło ich plany.
Sowiecka narracja zaczęła się rozpadać pod ciężarem dowodów i zeznań. Choć prokuratura powoływała się na znalezione w grobach łuski niemieckiej amunicji, okazało się, że ZSRS importował ją w dużych ilościach przed wojną. Zeznania zachodnich ekspertów medycyny sądowej także podważały wersję sowiecką.
Kluczowym, choć przemilczanym na procesie dowodem, były rany kłute na ciałach niektórych ofiar – czworokątne ślady charakterystyczne dla sowieckich bagnetów. Ostatecznie, w wyroku końcowym Międzynarodowy Trybunał Wojskowy pominął kwestię Katynia, nie przypisując winy Niemcom, co stanowiło dotkliwą porażkę sowieckiej próby zalegalizowania fałszu.
Popularyzacja kłamstwa katyńskiego w PRL
Po wojnie kłamstwo katyńskie stało się oficjalną doktryną w Polsce Ludowej. Zatem na czym polegało kłamstwo katyńskie w praktyce? Było to kompleksowe działanie państwa, które w okresie stalinowskim aktywnie promowało wersję o niemieckiej winie, by po 1956 roku przejść do strategii całkowitego milczenia, licząc, że zbrodnia ulegnie zapomnieniu.
Centralnym narzędziem stała się cenzura, która usuwała wszelkie wzmianki mogące podważyć oficjalną narrację. Zapis cenzorski z 1975 roku jednoznacznie stanowił: „Nie wolno dopuszczać jakichkolwiek prób obarczania ZSRS odpowiedzialnością za śmierć polskich oficerów w lasach katyńskich”.
W tym kontekście należy odpowiedzieć na pytanie, kłamstwo katyńskie – kto je szerzył? Była to cała struktura państwa totalitarnego: od najwyższych władz sowieckich i polskich komunistów, przez propagandystów i historyków fałszujących dzieje, po cenzorów i funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa.
Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego już w 1952 roku wydało instrukcję nakazującą „ujawnienie” i pociąganie do odpowiedzialności sądowej osób rozpowszechniających prawdę, którą określano mianem „oszczerstw” i „hitlerowskiej propagandy”.
Represje dotykały rodzin pomordowanych i każdego, kto odważył się publicznie mówić prawdę. Karano więzieniem, niszczono symboliczne upamiętnienia, a nawet u schyłku PRL cenzurowano nekrologi, usuwając z nich daty i informacje wskazujące na prawdziwych sprawców.
Walka o prawdę
Mimo wszechobecnej cenzury i represji prawda o Katyniu przetrwała w społecznej świadomości, przekazywana w rodzinach, a także za pośrednictwem zagranicznych rozgłośni radiowych, takich jak Radio Wolna Europa.
Od lat 70. zorganizowana opozycja demokratyczna podjęła systematyczną walkę z kłamstwem. Powstawały podziemne publikacje, jak „Biuletyn Katyński”, a Komitet Katyński organizował niezależne obchody rocznicowe. Powstanie „Solidarności” w latach 80. zwielokrotniło te działania, wprowadzając temat Katynia do szerszego obiegu publicznego.
Ostateczny cios kłamstwu zadały przemiany polityczne końca lat 80. 13 kwietnia 1990 roku władze ZSRS oficjalnie przyznały, że zbrodnia katyńska była „jedną z ciężkich zbrodni stalinizmu”, a odpowiedzialność za nią ponosi NKWD.
Obecnie wiadomo już co to jest kłamstwo katyńskie – trwająca pół wieku, państwowa, systemowa konspiracja Związku Sowieckiego i podporządkowanych mu władz PRL, mająca na celu nie tylko ukrycie ludobójstwa, ale również fundamentalne zafałszowanie historii II wojny światowej i odebranie Polakom prawa do własnej pamięci.
Źródło: https://katyn.ipn.gov.pl/
Czym była Zbrodnia Katyńska?
Zbrodnia Katyńska jest dla Polaków jednym z najbardziej tragicznych symboli II wojny światowej. Przez wiele lat historia tych wydarzeń była zatajana i przekłamywana. Co wiemy dzisiaj na temat tej zbrodni?
Zbrodnia Katyńska – czym była?
Zbrodnia Katyńska to jeden z najbardziej tragicznych rozdziałów w historii Polski XX wieku. Aby zrozumieć jej istotę, należy zacząć od podstawowego pytania: co to zbrodnia katyńska, jaki był jej cel i dlaczego przez dekady prawda na jej temat była tak zawzięcie ukrywana.
Było to masowe, skrytobójcze wymordowanie blisko 22 tysięcy obywateli Rzeczypospolitej Polskiej wiosną 1940 roku, przez funkcjonariuszy sowieckiego Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD). Ofiarami byli polscy jeńcy wojenni, którzy dostali się do niewoli po agresji ZSRS na Polskę 17 września 1939 roku, a także więźniowie cywilni aresztowani na okupowanych przez Sowietów wschodnich terenach kraju.
Decyzja o mordzie i ofiary Zbrodni Katyńskiej
Wyjaśniając, czym była zbrodnia katyńska, należy podkreślić jej zaplanowany i systemowy charakter. Nie był to akt przypadkowej wojennej przemocy, lecz operacja eksterminacyjna usankcjonowana na najwyższym szczeblu władzy Związku Sowieckiego. Podstawą prawną zbrodni była tajna uchwała Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940 roku, podpisana m.in. przez ówczesnego sekretarza generalnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, Józefa Stalina.
Dokument ten nakazywał rozpatrzenie spraw polskich jeńców i więźniów w trybie specjalnym: „bez wzywania aresztowanych i bez przedstawiania zarzutów, decyzji o zakończeniu śledztwa i aktu oskarżenia”. Był to w istocie wyrok śmierci wydany zaocznie na tysiące ludzi, których uznano za „zatwardziałych, nierokujących poprawy wrogów władzy sowieckiej”.
Celem zbrodni była fizyczna eliminacja elity wojskowej i intelektualnej narodu polskiego. Wśród co najmniej 21 768 zamordowanych znajdowało się ponad 10 tysięcy oficerów Wojska Polskiego i Policji Państwowej. W warunkach II Rzeczypospolitej korpus oficerski, zwłaszcza rezerwy, tworzyli przedstawiciele inteligencji, kluczowi dla funkcjonowania państwa: lekarze, prawnicy, inżynierowie, nauczyciele akademiccy, urzędnicy i artyści.
Ich unicestwienie było częścią większego planu – miało pozbawić Polskę przywódców zdolnych do zorganizowania oporu i odbudowy niepodległego państwa. Kraj miał się dzięki temu stać łatwiejszy do kontrolowania przez Związek Radziecki. Wśród ofiar byli przedstawiciele różnych wyznań, w tym katolicy, prawosławni, żydzi i muzułmanie, co świadczy o ataku na całą, wielokulturową tkankę II RP.
Przebieg Zbrodni Katyńskiej
Analizując, na czym polegała zbrodnia katyńska, trzeba zwrócić uwagę na jej metodyczny i zorganizowany przebieg. Operacja eksterminacyjna trwała od kwietnia do maja 1940 roku i była przeprowadzana w ścisłej tajemnicy. Jeńcy z trzech obozów specjalnych NKWD – w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie – byli sukcesywnie wywożeni do tajnych miejsc kaźni. Tam, w lasach lub piwnicach lokalnych siedzib NKWD, byli mordowani w sposób seryjny, najczęściej strzałem w tył głowy.
Główne miejsca egzekucji i pochówku były bezpośrednio powiązane z obozami:
- Jeńcy z Kozielska zostali zamordowani w Lesie Katyńskim pod Smoleńskiem.
- Jeńcy ze Starobielska zginęli w wewnętrznym więzieniu NKWD w Charkowie, a ich ciała pogrzebano w podmiejskim lesie w Piatichatkach.
- Jeńcy z Ostaszkowa, głównie funkcjonariusze Policji Państwowej, zostali zamordowani w piwnicach siedziby NKWD w Kalininie (dziś Twer), a ich zwłoki zakopano w dołach śmierci we wsi Miednoje.
Oprócz jeńców wojennych, zamordowano również kilka tysięcy więźniów przetrzymywanych na terenach wschodnich II RP, których nazwiska znalazły się na tzw. ukraińskiej i białoruskiej liście katyńskiej. Miejsca ich pochówku do dziś nie są w pełni zidentyfikowane.
Dzisiejsza perspektywa
Ostatecznie, co to jest zbrodnia katyńska? To zbrodnia wojenna i zbrodnia przeciwko ludzkości, dokonana z premedytacją przez najwyższe władze Związku Sowieckiego i wykonana przez jego aparat terroru – NKWD.
Jej dopełnieniem było trwające blisko 50 lat „kłamstwo katyńskie”, czyli systematyczna kampania dezinformacyjna, w której Sowieci ukrywali niewygodną politycznie prawdę i obarczali Niemców odpowiedzialnością za ten mord. Kłamstwo to przez lata było również powtarzane przez komunistyczne władze Polski. Prawda o zbrodni została oficjalnie przyznana przez władze sowieckie dopiero 13 kwietnia 1990 roku, co położyło kres dekadom fałszu i przemilczeń.
Źródło: https://katyn.ipn.gov.pl/